سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

110

قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى)

اين وزن مىآيد مانند : « ضرب » و « فهم » كه فهم مصدرشان ضرب و فهم مىباشد . 2 - فعل : مصدر است براى فعل صحيح ثلاثى مانند : « فرح » كه مصدرش فرح مىباشد و نيز فعل معتل اللّامى كه ثلاثى باشد مصدرش بر اين وزن مىآيد مانند : « جوى » كه مصدر آن جوى مىباشد و همچنين هر فعل ثلاثى كه مضاعف باشد مصدرش بر اين وزن است نظير : « شلّ » كه مصدر آن شلل مىباشد . 3 - فعاله : مصدر است براى هر فعل ثلاثى كه بر حرفه و شغل دلالت كند همچون : « صاغ » كه مصدرش صياغة مىباشد . 4 - فعال : مصدر است براى افعال ثلاثى كه بر هيجان و فرار دلالت كنند مانند : « نكح » و « فرّ » كه مصدرشان نكاح و فرار مىباشد . 5 - فعال : غالبا مصدر است براى افعالى كه بر صوت دلالت كنند مانند : « صرخ » كه مصدرش صراخ مىباشد . 6 - فعله : غالبا مصدر است براى افعالى كه بر رنگ دلالت كنند مانند : « حمر » كه مصدرش حمره است . 7 - فعاله : غالبا مصدر است براى افعالى عين الفعل آنها مضموم باشد مانند : « كرم » كه مصدرش كرامت است . و اوزان غير قياسى از ثلاثى عبارتند از مصادرى كه براى ضبط آنها قاعده‌اى در دست نبوده بلكه همانطورى كه از اهل لسان بما رسيده بايد تبعيّت كنيم . اوزان غير ثلاثى 1 - افعال : مصدر است براى هر فعل ثلاثى لازمى كه آن را متعدّى كرده باشيم مانند : « كرم زيد » كه مصدرش از باب افعال ، اكرام مىباشد . 2 - تفعيل : مصدر است براى هر فعل ثلاثى لازمى كه آن را متعدّى كرده باشيم مانند :